الراغب الأصفهاني ( مترجم : غلامرضا خسروى حسينى )
42
المفردات في غريب القرآن ( مفردات الفاظ قرآن با تفسير لغوى و ادبى قرآن ) ( فارسى )
خداى تعالى گويد : ( إِذا رُجَّتِ الْأَرْضُ رَجًّا - 4 / واقعه ) كه مثل ( إِذا زُلْزِلَتِ الْأَرْضُ زِلْزالَها - 1 / زلزال ) است . الرَّجْرَجَة : اضطراب و بىتابى . كتيبة رَجْرَاجَة : لشگر و سپاهى كه از كثرت انبوه موج مىزند . جارية رَجْرَاجَة : زنى كه از فربهى ، گوشت بدنش در راه رفتن حركت دارد . ارْتَجَّ فى كلامه : در سخنش اضطراب و لرزش بود . الرِّجْرِجَة : آبى كم و راكد كه با جزئى حركتى گل آلود مىشود . رجز : اصل رَجْز - حركت و اضطراب است و از اين معنى است عبارت : رَجَزَ البعيرُ ، رَجْزاً فهو أَرْجَزُ و ناقة رَجْزَاء يعنى شترى كه فاصله گامهايش از شدّت ضعف كوتاه است . رَجَز ، در شعر آنست كه كلماتش از كلمات شعرى كمتر و كوتاهتر است و به همين شباهت يعنى نزديك بودن جملاتش رجز ناميده شده يا به تصوّر اينكه در موقع خواندن آن ، زبان لرزش و تحرّك دارد و به اين چنين شعرى - أُرْجُوزَة و أَرَاجِيز - گفته مىشود . رَجَزَ فلانٌ و ارْتَجَزَ - او رجز خواند . و خواننده - رجز - را - رَاجِز - ، رَجَّاز ، رَجَّازَة - گويند . در آيهء : ( عَذابٌ مِنْ رِجْزٍ أَلِيمٌ - 5 / سباء ) معنى واژه - رجز ، عذابى مثل زلزله است . و در آيه : ( إِنَّا مُنْزِلُونَ عَلى أَهْلِ هذِهِ الْقَرْيَةِ رِجْزاً مِنَ السَّماءِ - 34 / عنكبوت ) يعنى عذابى آسمانى . و در آيه : ( وَ الرُّجْزَ فَاهْجُرْ - 5 / مدّثر ) گفتهاند - رُجْز - بتى است ، و نيز گفتهاند كنايه از گناه است كه به نتيجه و فرجامش اينطور ناميده شده است مثل ناميدن رطوبت به چربى ( چون چربى هم آغشته و مرطوب مىكند ) .